Prakkedenken

Vandaag kreeg ik een bijzondere mail. Van iemand die ik amper ken, maar toch weer wel ken, omdat ze de dochter is van een overleden dierbare uit het verleden. En ja dan ga ik prakkedenken. Een woord vanuit mijn vaders familie. Prakkedenken. Vele herinneringen uit die tijd van dierbare buitelen door elkaar in mijn hoofd.

prakkedenken, praiseren, prakkezeren, rouwZo op het eerste gezicht zou je denken dat prakkedenken iets met prakken te maken heeft. Om met het tweede deel van de vorige alinea door te gaan. Althans daar associeer ik het mee. Mijn denken prakken om in behapbare mootjes binnen te komen. Met een grote vork – als het ware – de boel kleiner maken, een soort stamppot dus eigenlijk. Maar wel een die geen brij wordt. Waarin de oorspronkelijke ingrediënten nog te vinden zijn. Het liefst al dente, zoals ik lekker vind, geheel volgens de huidige tijd.

Bij prakkedenken zie ik ook prakkezeren als min of meer synoniem op Google. Of dat met pijn of zeer te maken heeft, zou je bijna denken, als je het letterlijk gaat nemen. Weer die denkbeeldige vork nodig, om mijn pijn in partjes te delen. Nee geen brij. Ook hier al dente. Een brij kun je niet ontleden. En is wellicht ook niet om overheen te kijken. Partjes pijn die eenmaal ontleed, verwerkt kunnen worden. En tot iets nieuws gecreëerd kunnen worden. Mogelijk zelfs tot een geïntegreerde nieuwe levenswijze. Waarin het oude moois niet wordt weggegooid. Een kind met het badwater weggooien is nou eenmaal niet aan te raden.

De voorkeursspelling van prakkezeren lijkt echter prakkiseren te zijn en dat doet weer meer richting praktiseren te gaan. In de praktijk brengen. Mijn gedachten in gedrag omzetten. De daad bij het – bedachte – woord voegen.

Kortom van Google word ik ook niet veel wijzer. Dus geef ik er hierbij mijn eigen draai aan. Wie mee wil prakkedenken of prakkezeren, hoor ik graag!

En om te eindigen met waar ik mee begon: lieve mailster, naar mijn idee ben je heel goed van prakkezeren naar praktiseren geëvolueerd! Al blijft het een proces met vele lagen. En ik geef je nog uitgebreide reactie met waarover ik daardoor heb lopen prakkedenken, rondom de kerstinkeer-tijd. Extra dierbare herinneringen – al dente – van mij…

Balans

Vorige week na het schrijven van ‘Spijt’ kreeg ik een waardevolle aanvulling, via een mooi Twitter’gesprek’. Ook in het rouwen en met spijt en schuldgevoelens dien je te letten op je balans. Al kun je een tijdje ‘van de wereld’ zijn. En houdt de omgeving er veelal wel rekening mee. Spijt en schuldgevoelens kunnen, hoeft niet, soms zo doorvreten. Zo onderaards de boel verzieken. Je stemming verzieken. Onrust veroorzaken.

BalansDe Twitterdame meldde dat zij een mooi handvat heeft voor spijt. Om dat in balans te proberen te verwerken. Haar manier is: aankijken, leerpunt, wat kun je er nog mee en toestemming tot laten gaan. Vergeven en loslaten liggen erg dicht bij elkaar.

Het komt dus neer op actief opstellen en ermee aan de slag gaan. Al meldde een heer dat spijtgevoelens onnodig zijn. En brengt hij onder de aandacht dat je kunt kijken naar of je het willens en wetens zo hebt bedoeld. Mooie aanvulling. Niemand heeft een totaal overzicht en ‘fouten’ die je mogelijk hebt gemaakt, kunnen spijtgevoelens opleveren. Niks mis mee, niets menselijks is ons vreemd. Leren is belangrijk.

Een andere tip is om met diegene te praten. En ja daar ligt nu juist vaak een drempel. Toch doen, hoe moeilijk ook, wordt door een dierbare van mij geadviseerd. Daarna ga je huppelend door het leven.

Spijt naar een overledene toe ligt al iets gecompliceerder. Delen met anderen, als je over de drempel bent. Of schrijf een brief als de drempel te hoog ligt. Laat daarna de brief rusten. En lees hem nog eens terug op een rustig moment. Als je eraan toe bent zou je kunnen overwegen hem te verbranden. Teruggeven aan de elementen. Zelf vind ik dit erg mooi.

Ach er zijn vele wegen die naar Rome leiden, om maar eens een gezegde van stal te halen. Veelal is je innerlijk kompas je gids. Zoek je wegen en vind je die ook. Duiken onverwachte mogelijkheden op. In het avontuur dat leven heet. Kunnen we van elkaar leren. Maar waar het om gaat is dat we graag allemaal in balans zijn. Toch? Al hebben  gevoelens nogal eens tijd en rijping nodig.

Spijt

We kennen het gevoel allemaal: spijt. En nog een tandje verder: schuldgevoelens. Vooral na een dierbaar en onverwacht verlies, of te verwachten verlies, kunnen deze gevoelens als uit het niets opduiken. Toch zit er wetmatigheid achter.

SchuldgevoelEmotionele wetmatigheid is dat verdriet, de voorloper van spijt, er altijd uitmoet. Nee inderdaad niet elk verdrietje en elk teleurstellinkje. Maar de grote verdrieten, zeg maar. Die er inhakken in een mensenleven. En bij de één heftiger dan bij de ander. Je moet er iets mee. Geef het vorm, zodat het een plekje kan krijgen.

Je lichaam liegt niet en elke vorm van verdriet die onderdrukt wordt, wordt opgeslagen in je lichaam. Het is net waar je kwetsbare plek ligt, hoe het eruit komt. Bij mij het afgelopen half jaar op plekken met ziektes die me niet vertrouwd zijn. Waar ik opstandig van werd. En best wel wanhopig zo af en toe. Hoezeer ik ook probeerde rust te nemen en aandacht aan te schenken. Op een gegeven moment wordt rust somberte, dip of zelfs depressie.

Waar ik mee stoei is of elke vastgezette emotie tot een kwaal, ziekte of klacht leidt. Of andersom of elk lichamelijk falen tot een niet-verwerkte emotie te herleiden is. Op een gegeven moment hoor je toch ieder van boven de 50 over pijnen en pijntjes. De bomen groeien niet tot in de hemel en een zekere leeftijd brengt kwaaltjes met zich mee. Hoezeer je ook je best doet, je geestelijk en emotioneel welzijn zuiver te houden.

Maar ik had het over spijt en schuldgevoelens. De wetmatigheid ervan. De beroemde Elisabeth Kübler-Ross ontdekte in de 70-er jaren in haar “Lessen voor levenden, gesprekken met stervenden”, wel degelijk fases in rouw. Nou dien je die fases niet te zien als begrensd van de één naar de ander. Klaar met ontkenning (1) gaat niet automatisch over in (2) marchanderen, woede (3), verdriet en depressie (4) en het summum: (5) aanvaarding. Je karakter speelt een groot woordje mee. Het is niet lineair. En verlies trekt vaak eerder verlies aan. Spijt en schuldgevoelens die bij 4 kunnen horen kunnen zeer hardnekkig zijn. Maar probeer op een rustig moment deze gevoelens op zijn waarheidsgehalte te betrappen. Is je handelen met de kennis die je toen had, niet logisch geweest? En zou je met de kennis die je nu hebt heel anders handelen? Zouden we het dan niet kunnen zien als leerproces? Mag je jezelf dan vergeven?

Jubileum over Lotte

En dan nu echt de officiële 75ste column! Daarnaast heb ik nog wel wat aan schrijverij gedaan, maar in de reeks is het echt de 75ste. Ga me nu niet op de vingers tikken, dat er hier nog net geen 75 zijn gepubliceerd, want de beginperiode was, volgens mij, niet helemaal publiceerbaar. Of wilde je niet stiekem gaan tellen?

Lotte FSW 06 001De titel is hier Lotte en ja de oplettende lezer heeft al gezien dat ons poezenkindeke van net 16 jaar helaas en onverwacht ernstig ziek is geworden. We hebben haar dan ook laten inslapen. Precies vandaag één maand geleden. Met in het verschiet vele behandelingen en maar een levensverwachting van enkele weekjes, hebben we dit besluit in liefde voor haar genomen. Ik vind het wel mooi om hier een monumentje voor haar op te richten. Een jubileummoment kan niet beter gebruikt worden dan voor haar, ons poezenkindeke, die we zo lang bij ons mochten hebben.

Onze grijze prinses was, oh wat pijnlijk om was te moeten schrijven, in plaats van is, behalve uitzonderlijk mooi ook heel erg charmant. Bescheiden en rustig. Soms tegen het angstige aan. Hoewel ze steeds meer vertrouwen kreeg in de loop van haar leven. Ze is opgegroeid met onze poes Mara  van ruim 16, enkele maandjes ouder dus. Die twee leken niet erg veel met elkaar te hebben, maar als je goed keek, letten ze bijzonder op elkaar. Deden elkaar na en Mara wilde nog weleens Lotte wat te schrikken geven, als ze weer onterecht ergens van schrok. Plagerij tussen vriendinnetjes. En Lot mocht best wat stoerder worden.

Zo sprintte ze de tuin in of naar zolder, als de bel ging. Als het bezoek eenmaal rustig gezeten was, kwam ze weer tevoorschijn. Maar bij drie of meer personen liet ze zich zelden zien. De overbekende stofzuiger was natuurlijk ook om bang van te worden. Maar Lot had ook angst voor de oven, als die eenmaal ging afkoelen (blazen voor haar), de luchtreiniger en de afzuigkap. Daar waren we aan gewend en zetten haar bakje voer op zo’n moment wat verderop. Dat hielp haar.

Tot een jaar of wat geleden kon ze echter ook vaak met ‘cadeautjes’ thuis komen. Dat was haar stoere kant. Ooit hebben we haar moeten storen tijdens de jacht omdat het tijd was voor een jaarlijkse inenting bij de dierenarts. Nog maanden heeft ze op alles wat haar schrik aanjoeg, gereageerd met een diep en luid gebrom. Dat was ze niet zomaar vergeten. Tot het uitdoofde.

Tot enkele weken voor haar overlijden, had ze ook hele speelse buien: met een goed getimede sprong ging ze de boom in, klauwend de hoogte in, hoger dan Mara kon. En dan met een vrolijk en stoer koppie weer de kamer in sprinten. En nog eens, en nog eens. En daarna, kat-eigen, stoïcijns kijken van: niets bijzonders!

Als te jonge moeder, meer dan 15 jaar geleden, groeide ze heel zorgzaam inKittens Lotte op kleed haar moederrol. Al overviel het eerste kitten haar, die ze plompverloren diep verscholen in de zolderkast, heeft geworpen. Zolderkatje meldde zich gelukkig, luid piepend, heel veel uurtjes later. Het nestje van drie werden, dankzij haar, erg leuke poezen. 

Haar allercharmantste manier om, als een dame, met één voorpootje in de lucht stil te zitten als een beeldje! Haar stilletjes troosten door ongemerkt op schoot te zijn gekropen. Haar rustig afwachten als ik een boterham at, en er altijd wel een stukje voor haar bij was. ’s Avonds bij het avondeten beheerst wachten of er ook een stukje vlees voor haar in zat. Op afstand. Nooit opdringerig of bedelend. Haar gewoonte om zich terug te trekken op zolder en met een klok in haar binnenste, om 15 uur haar de trap af horen trippelen, om buiten in de tuin haar behoefte te doen. Tegen 18 uur draalde ze in rondjes in de keuken om eten te krijgen. Zo beheerst, zo bescheiden, zo rustig, zo charmant, zo… Lotte! Mara, baasje en ik missen Lotje ontzettend. Hoeveel kan ik nauwelijks beschrijven. Vandaar mijn dubbellange jubileum monumentje voor onze schattekat!

In Memoriam

Hoe schrijf je een in memoriam voor iemand aan wie je veel verschuldigd bent? Geschrokken zag ik een uurtje geleden het overlijden aangekondigd van Nico Denhoorn. Per mail. Een vervolg kan er niet aan gegeven worden. Zo uniek was Nico. Al zijn werk stopt.

Ik heb veel aan Nico te danken. Samen hebben we begin vorig jaar een half jaar wekelijks een stukje levenspad gemeen gehad. Hoewel ik zijn levenspad niet ken. De mijne becommentarieerde hij. Soms met positieve en warme opmerkingen en soms met kritische opmerkingen. Stimulerend. Soms met dodelijke al te kritische opmerkingen. Dat deed me altijd weer in de pen klimmen. Oftewel het toetsenbord beroeren. Maar altijd fair en met relativiteit en humor.

Ik heb zijn commentaar geïnternaliseerd. Zodanig dat ik na een half jaar verder durfde op eigen, wankele benen. En dat stimuleerde hij. Met commentaren als: talent met scherp oog voor detail, durfde ik verder. Altijd de spijker op de kop.

Aan het eind van de rit heb ik hem gevraagd om een ontmoeting in zijn woonplaats. Helaas dat zat er niet in. Maar zeker nu vind ik dat bijzonder jammer. Ook omdat ik altijd nog eens verfijning wilde in mijn schrijven. Met hulp van Nico. Hij benoemde mijn schrijfsels als toegankelijk. Iets waar ik verbaasd en trots op ben. Zijn laatste woorden: groetjes en plezier bij alles.

Iemand die weet dat plezier alles zou mogen zijn, is mij dierbaar. Zoals Nico mij dierbaar was. Ik had nog veel van hem willen leren. Helaas het kan niet meer. Mijn lessen zijn nu gesloten. Zijn Priem Uitgeverij is nu gesloten. Jammer heel jammer. Maar de zaadjes van zijn gedachten en commentaren leven vast en zeker voort in zijn cursisten. Die mogelijk weer verder gaan op het pad en cursisten gaan krijgen. En zo leeft Nico voort.

Lieve Nico, ik wens jou heel veel rust. En al je dierbaren sterkte met het gemis van jou. Weet dat je mij ontzettend hebt geholpen op het schrijverspad. In memoriam: mijn geweldige, unieke e-mail schrijfdocent.