Balans

Vorige week na het schrijven van ‘Spijt’ kreeg ik een waardevolle aanvulling, via een mooi Twitter’gesprek’. Ook in het rouwen en met spijt en schuldgevoelens dien je te letten op je balans. Al kun je een tijdje ‘van de wereld’ zijn. En houdt de omgeving er veelal wel rekening mee. Spijt en schuldgevoelens kunnen, hoeft niet, soms zo doorvreten. Zo onderaards de boel verzieken. Je stemming verzieken. Onrust veroorzaken.

BalansDe Twitterdame meldde dat zij een mooi handvat heeft voor spijt. Om dat in balans te proberen te verwerken. Haar manier is: aankijken, leerpunt, wat kun je er nog mee en toestemming tot laten gaan. Vergeven en loslaten liggen erg dicht bij elkaar.

Het komt dus neer op actief opstellen en ermee aan de slag gaan. Al meldde een heer dat spijtgevoelens onnodig zijn. En brengt hij onder de aandacht dat je kunt kijken naar of je het willens en wetens zo hebt bedoeld. Mooie aanvulling. Niemand heeft een totaal overzicht en ‘fouten’ die je mogelijk hebt gemaakt, kunnen spijtgevoelens opleveren. Niks mis mee, niets menselijks is ons vreemd. Leren is belangrijk.

Een andere tip is om met diegene te praten. En ja daar ligt nu juist vaak een drempel. Toch doen, hoe moeilijk ook, wordt door een dierbare van mij geadviseerd. Daarna ga je huppelend door het leven.

Spijt naar een overledene toe ligt al iets gecompliceerder. Delen met anderen, als je over de drempel bent. Of schrijf een brief als de drempel te hoog ligt. Laat daarna de brief rusten. En lees hem nog eens terug op een rustig moment. Als je eraan toe bent zou je kunnen overwegen hem te verbranden. Teruggeven aan de elementen. Zelf vind ik dit erg mooi.

Ach er zijn vele wegen die naar Rome leiden, om maar eens een gezegde van stal te halen. Veelal is je innerlijk kompas je gids. Zoek je wegen en vind je die ook. Duiken onverwachte mogelijkheden op. In het avontuur dat leven heet. Kunnen we van elkaar leren. Maar waar het om gaat is dat we graag allemaal in balans zijn. Toch? Al hebben  gevoelens nogal eens tijd en rijping nodig.

Spijt

We kennen het gevoel allemaal: spijt. En nog een tandje verder: schuldgevoelens. Vooral na een dierbaar en onverwacht verlies, of te verwachten verlies, kunnen deze gevoelens als uit het niets opduiken. Toch zit er wetmatigheid achter.

SchuldgevoelEmotionele wetmatigheid is dat verdriet, de voorloper van spijt, er altijd uitmoet. Nee inderdaad niet elk verdrietje en elk teleurstellinkje. Maar de grote verdrieten, zeg maar. Die er inhakken in een mensenleven. En bij de één heftiger dan bij de ander. Je moet er iets mee. Geef het vorm, zodat het een plekje kan krijgen.

Je lichaam liegt niet en elke vorm van verdriet die onderdrukt wordt, wordt opgeslagen in je lichaam. Het is net waar je kwetsbare plek ligt, hoe het eruit komt. Bij mij het afgelopen half jaar op plekken met ziektes die me niet vertrouwd zijn. Waar ik opstandig van werd. En best wel wanhopig zo af en toe. Hoezeer ik ook probeerde rust te nemen en aandacht aan te schenken. Op een gegeven moment wordt rust somberte, dip of zelfs depressie.

Waar ik mee stoei is of elke vastgezette emotie tot een kwaal, ziekte of klacht leidt. Of andersom of elk lichamelijk falen tot een niet-verwerkte emotie te herleiden is. Op een gegeven moment hoor je toch ieder van boven de 50 over pijnen en pijntjes. De bomen groeien niet tot in de hemel en een zekere leeftijd brengt kwaaltjes met zich mee. Hoezeer je ook je best doet, je geestelijk en emotioneel welzijn zuiver te houden.

Maar ik had het over spijt en schuldgevoelens. De wetmatigheid ervan. De beroemde Elisabeth Kübler-Ross ontdekte in de 70-er jaren in haar “Lessen voor levenden, gesprekken met stervenden”, wel degelijk fases in rouw. Nou dien je die fases niet te zien als begrensd van de één naar de ander. Klaar met ontkenning (1) gaat niet automatisch over in (2) marchanderen, woede (3), verdriet en depressie (4) en het summum: (5) aanvaarding. Je karakter speelt een groot woordje mee. Het is niet lineair. En verlies trekt vaak eerder verlies aan. Spijt en schuldgevoelens die bij 4 kunnen horen kunnen zeer hardnekkig zijn. Maar probeer op een rustig moment deze gevoelens op zijn waarheidsgehalte te betrappen. Is je handelen met de kennis die je toen had, niet logisch geweest? En zou je met de kennis die je nu hebt heel anders handelen? Zouden we het dan niet kunnen zien als leerproces? Mag je jezelf dan vergeven?

Excuses

Spijt, sorry, excuses. Met een trotse moeder die dit niet kon tonen, is het me niet met de paplepel ingegeven. En toch doet het zo goed. Neem nu de misbruikte kinderen van jaren her. De daders een schandvlek van de natie. Goed dat die kinderen er nu wel over mogen praten. Hoe zitten die, nu volwassen, te smachten naar excuses van de minister! Niet meer niet minder. En nee daarvoor is ook zij te trots. Te trots of met het misplaatste idee dat het dan geld gaat kosten. Zo belangrijk kan een woordje zijn.

In de loop der jaren heb ik aan den lijve ontdekt hoezeer excuses goed kunnen doen. Niemand is toch bij machte de volledige waarheid te zien? Ieder moet het toch doen met zijn of haar karakter? Met uiteraard de opvoeding en levenservaring die scherpe kantjes kunnen bijslijpen? Het doet goed in mijn zelfvertrouwen, en aan de wijze waarop ik denk. In mijn ziel en hart.

Uiteraard dien je dan ook spijt te voelen, als je excuses maakt. Maar je hoeft niet door de knieën. Een simpel woordje: “excuses” oprecht uitgesproken, is voldoende.

Ooit heeft ega excuses geëist van mijn moeder. Het was terecht dat zij dit zou geven. Al weet ik het niet meer precies waarom. Zij kon het niet. Na veel protest kwam er een boos uitgesproken excuus uit. Kijk dat werkt niet. Geen idee waarom ze het zo moeilijk vond. Uiteindelijk kwam er een neutraler excuses uit. Daarna zijn we er nooit meer op terug gekomen. Het was van de baan. Zo goed dat ik de oorzaak niet eens meer goed weet.

Eenmaal doordrongen van het feit dat ik ook weleens gelijk kon hebben en excuses kreeg, begon ik voorzichtig met excuses maken. Niet te snel en wel doordacht. Aan slappe excuses hebben we niets. Het woord dient wel betekenis te hebben en houden. Het doet recht aan de band die je met elkaar hebt en verdere uitleg is overbodig. Gelijkwaardigheid en zacht tonen dat je ongelijk hebt gehad. Dat je de ander, misschien zelfs per ongeluk, hebt gekwetst. Helend. 

Hoe simpel is het woordje sorry?