Rouwrituelen

Mag ik je meenemen naar de wereld van rouw en verdriet? Helaas is de wereld nu eenmaal niet altijd vol vrolijkheid en positiviteit. Rouw en verdriet kunnen zeer zwaar op je gemoed drukken, maar ook lichamelijke klachten geven. De overbekende stress, en niet weten waar je het moet zoeken. Deze stress die je in dit geval niet kunt ontlopen, omdat een overlijden nu eenmaal een rouwproces met zich meebrengt, dat iedereen anders ervaart.

rouwtheorie, rouwrituelen, verdriet, lachAls je een vorm hebt gevonden voor rouw en verdriet, om je in te uiten, om zoveel mogelijk recht te doen aan je overleden dierbare, zou dit zomaar een vervullende periode voor je kunnen zijn. Hoe zwaar ook. Hoe verdrietig ook.

Rouwrituelen zijn manieren om om te gaan met verlies. Rouwrituelen zijn gebruiken en rituelen die door verschillende culturen en religies worden uitgevoerd voor, tijdens en na de uitvaart van een overledene. Maar ook zonder duidelijke richtlijnen kun je als bijvoorbeeld spiritueel persoon of niet-gelovige rituelen uitvoeren. Je richt je aandacht op het verlies en dat kan opluchting bieden. En ruimte en lucht.

Waarom zou je dat willen? Is het niet veel prettiger gewoon door te gaan met ademhalen en je leven op de oude voet door te leven? Ik neem je even mee naar rouwtheorie. Misschien kom je gaandeweg op tips en ideetjes voor je eigen verlies, met mogelijke rouwrituelen, die je zelf bedenkt of die belangrijk zijn voor je overledene.

Dé goeroe op het gebied van rouw is Elisabeth Kübler-Ross die in de zeventiger jaren met haar boek kwam: Lessen voor Levenden, gesprekken met Stervenden. In prachtige, ontroerende interviews met stervenden komt ze al zoekend tot een rouwtheorie. Een theorie die momenteel niet meer helemaal wordt gevolgd al werd het jarenlang als de basis gezien van de gevoelens van mensen na veel tegenslag en niet alleen voor het overlijden. Bij rouw neigt men tegenwoordig meer naar vastpakken voor aleer men kan loslaten. Tevens om iets met de gevoelens te doen.

De rouwtheorie die Elisabeth ontdekte, en nog vaak opgeld doet, splitst ze uit in vijf fases, die doorleeft dienen te worden vooraleer je tot acceptatie zou kunnen komen. De fases zijn niet te zien als begrensd van de één naar de ander. Ze zijn niet lineair opeenvolgend. (1) Klaar met ontkenning  gaat niet automatisch over in (2) marchanderen, (3) woede, (4) verdriet en depressie en het summum: (5) aanvaarding.

Je karakter is ook van invloed. En verlies doet vaak eerder emotioneel verlies opnieuw herleven. Spijt en schuldgevoelens die bij 4 kunnen horen, kunnen zeer hardnekkig zijn. Acceptatie valt ook niet altijd te bereiken. De genoemde fases kunnen totaal door elkaar lopen. Of soms zelfs bijna gelijktijdig. Rouwen is hard werken.

Het nieuwste rouwmodel is het Integratief model (Johan Maes, rouwtherapeut en rouwdeskundige België, 2007), waarin de belangrijkste ontwikkelingen en visies uit het rouwonderzoek van de laatste tijd zijn opgenomen.

Het uitgangspunt is dat rouwen een persoonlijk en uniek proces is. De ene mens rouwt anders dan de andere; er bestaat niet iets als een handleiding en het ligt ook niet vast hoelang een rouwproces duurt. Er bestaan vele rouwreacties. Er valt niet voor te schrijven hoe je zou moeten rouwen.

Rouw vraagt om een actieve houding: rouwen is niet zozeer passief ondergaan wat er gebeurt, maar iets doen met de gevoelens die er zijn. Wat? Dat is aan de rouwende zelf.

Rouw raakt het hele wezen van de rouwende. De aandacht moet daarom niet alleen gericht zijn op emoties, maar ook op bijvoorbeeld fysieke aspecten, mentale aspecten en existentiële vragen.

Door het verlies verandert de rouwende. Het verlies maakt dat de rouwende een nieuw evenwicht moet vinden; teruggaan naar het evenwicht van voor het overlijden kan niet.

Rouw raakt ook de sociale context. De plek van de rouwende wordt anders. Zo wordt iemand bijvoorbeeld door het verliezen van een partner een alleenstaande. Vaak gaat een rouwende zich hierdoor anders verhouden tot de sociale omgeving. Een ander aspect is dat reacties vanuit de sociale omgeving (familie, vrienden, collega’s) mede bepalen hoe de rouwende met het verlies omgaat.

rouwrituelen, wensbootjeOf je voorgeschreven of algemeen aanvaarde rituelen hanteert die binnen jouw familie of cultuur opgeld doen of dat je een heel eigen draai eraan geeft, alles is goed. Zolang het je dierbare eert en jou gestalte doet geven aan je gemis. Of als voorbeelden in praktische vorm: als je een kaarsje brandt op de herdenking van de dag van het overlijden, een feestje geeft op diens verjaardag, een papier beschrijft met alles wat je mist en als bootje vouwt en in een rivier laat dobberen, een vogelhuisje timmert met gebrande symbolen om diens leven te eren: het gaat om het vorm geven. Het proces doorlopen.

Last but not least: dit klinkt je misschien allemaal wat zwaar en naar in de oren, maar hoe vaak ontsnapt je een lach door je tranen heen, of zelfs een bulderende lach, terugdenkende aan de aparte gewoontes of bijzonder gedrag van je overleden dierbare? Ook dat kan een ritueel met je doen…

Dubbelreactie Antipositivo

Dit is een dubbelblog van Mindel met Wilma Potze van Kokarde Counseling: als reactie op het vorige week van beiden geplaatste blog over antipositivo.

geluk, verdriet, antipositivoMindel: Wat boeiend Wilma dat jouw ervaring ook is dat je verdriet dient aan te kijken in het gezicht, met andere woorden dat je het erkent. Dat geluk dan ontdaan is van zijn of haar schijn en puur wordt. Ik heb er al vaak over geschreven en ja dat is mijn ervaring ook. Wat maakt dan toch dat mensen dit vaak zo moeilijk vinden? Wat denk jij? De druk van onze westerse maatschappij? Emotioneel niet opgevoed zijn om verdriet en rouw te verwerken?

Wilma: Verdriet en pijn maakt ongemakkelijk. Dat is niet in alle landen het geval, denk ik, maar hier wel. Soms denk ik dat het geworteld is in het christelijke geloof, waar verdriet meer gezien werd als iets dat je opgelegd krijgt van boven. Maar dat weet ik niet hoor, het is maar een vermoeden. Teleurstelling en verdriet, daar behoeden we onze kinderen voor inderdaad, zodat het wel lijkt alsof geluk heel gewoon is…

Mindel: Zelf denk ik dat geluk zwaar wordt overschat. Geluk is vaak zo vluchtig en zit slechts in momenten. En dat kan dichtbij huis ook geproefd worden. Zoals jij al schreef over je oude moeder die je onderwees dat geluk vaak in kleine dingen zit. Goed dat je dat hebt meegekregen: mijn vader wees mij altijd op plantjes en bloemetjes onderweg op een wandeling. Ben ik nog altijd dankbaar voor, al heb ik zijn genoemde namen van de plantjes echt nooit onthouden. De kracht van de natuur leren opmerken en bewonderen heb ik van hem.

Wilma: Nou zeker, ik zie ook alles. Ik ben weleens vriendjes verloren daardoor. Die haakten af vanwege mijn gave elk detail op te merken, want dat heb ik ook met menselijk gedrag. Ik zie al snel welke kant het opgaat.

Mindel: Als mensen plotseling geconfronteerd worden met bijvoorbeeld een scheiding of verlies van gezondheid of verlies van een dierbare wil men naar de tijd ervoor vaak terugkijken als een gelukkig leven. In de waan van de dag wil dat weleens ondersneeuwen.

Wilma: een echtscheiding werkt dan weer anders dan verlies van een dierbare: bij scheiding is het heel moeilijk om de ander niet te ‘demoniseren’. Daar is het belangrijk om de nadruk te leggen op wat je in iemand aansprak. Bij verlies van een dierbare maak je daarmee meestal gemakkelijker contact.

geluk, verdriet, antipositivoMindel: Bij tijd en wijle stilstaan bij je gevoel en tevreden kunnen zijn is volgens mij al een hele goede houding. Er kan van alles misgaan in ons leven, een perfect leven heeft niemand ons beloofd, en toch kunnen we tevreden zijn. Met alle mitsen en maren. Naar mijn idee een mooi streven?

Wilma: Uiteindelijk is dat vaak wat mensen leren uit een verlies. Al had je dat uiteraard liever niet geleerd. Maar het is wel waardevol!